Qirg'izistonda xorijliklarga surrogat onalikdan foydalanish cheklanishi mumkin

Manba: Ranking.kz

Qirg'izistonda xorij fuqarolarining surrogat onalikdan foydalanishini cheklash taklif etilmoqda. Tegishli qonun loyihasi jamoatchilik muhokamasiga qo'yilgani haqida “24 kg” xabar berdi.

Tashabbus mualliflari “Fuqarolar salomatligini muhofaza qilish to'g'risida”gi qonunning 104-moddasiga o'zgartish kiritishni taklif qilmoqda. Hujjatga ko'ra, mamlakat hududida surrogat onalik shartnomalarini faqat Qirg'iziston Respublikasi fuqarolari tuzishi mumkin bo'ladi.

Biroq qonunda istisno ham nazarda tutiladi. Xorijlik bilan rasmiy nikohda bo'lgan Qirg'iziston fuqarosi ushbu xizmatdan foydalanish huquqiga ega bo'ladi. Hozirgi amaldagi qonunchilikda tibbiy ko'rsatmalar bo'yicha va notarial tasdiqlangan shartnoma asosida surrogat onalikka ruxsat berilgan. Unda chet el fuqarolari uchun bunday taqiq mavjud emas.

Qonun loyihasining tushuntirish xatida ta'kidlanishicha, bu o'zgarishlar xotin-qizlar va bolalar huquqlarini himoya qilish uchun zarur. Shuningdek, xorijliklar tomonidan surrogat onalikdan tijorat maqsadida foydalanishni cheklash ko'zda tutilgan.

Ma'lumot uchun, O'zbekistonda surrogat onalikning huquqiy normalari hali to'liq ishlab chiqilmagan. Oila kodeksida surrogat onalik orqali tug'ilgan bolaga nisbatan faqat ota-onalikni aniqlash tartibi belgilangan.

Surrogat onalik — yordamchi reproduktiv texnologiya bo'lib, unda genetik ota, genetik ona va surrogat ona ishtirok etadi.

Italiya — taqiqlangan, katta jarima va jazoga sabab bo'ladi, biroq chet elda ruxsat etilgan bo'lsa, javobgarlik qo'llanilmaydi.

Fransiya — noqonuniy, surrogat onalik shartnomasi haqiqiy emas deb topiladi, chet elda tug'ilgan bolalarga fuqarolik berilmaydi.

Germaniya — jinoyat hisoblanadi, javobgarlikka shifokor tortiladi.

Buyuk Britaniya — faqat altruistik surrogat onalikka ruxsat berilgan, bola biogenetik ota-onaning qonuniy farzandi sifatida tan olinadi.

Manba: Daryo.uz

“Tolibon” sobiq hukumat kuchlarining uyida tintuv o'tkazib, o'lim bilan tahdid qilmoqda

Manba: “Hashti Subh Daily”

Afg'onistonning Qandahor shahridagi mahalliy manbalarning ma'lum qilishicha, “Tolibon” so'nggi kunlarda sobiq hukumat xavfsizlik kuchlarining bir necha a'zolari uylarida tintuv o'tkazishni boshlagan.

Manbalar 10-avgust kuni Hasht-e Subh Daily nashriga bu ma'lumotni tasdiqladi. “Tolibon” Qandahor shahrining turli tumanlarida, jumladan, Ayno Mina hududida yashovchi sobiq hukumat kuchlarining bir necha vakillariga ular qat'iy kuzatuv ostida ekanini aytgan.

Manbalarga ko'ra, “Tolibon” ushbu shaxslarni ogohlantirgan. Agar ular muxolifat guruhlari bilan aloqadorlikda ayblanib hibsga olinsa, o'ldirilishi mumkin. Qo'shimcha qilinishicha, “Tolibon” sobiq hukumat harbiylaridan xorijdan turib muloqotga chiqqan yoki hamkorlik qilishni so'ragan shaxslar haqida ma'lumot berishni talab qilgan.

Boshqa bir manbaning aytishicha, “Tolibon” vakillari ikki kun oldin Qandahorning 15-tumanida joylashgan sobiq hukumat kuchlarining uylariga kirgan va tintuv qilgan.

Muxolif guruhlar 10 kun ichida 19 ta hujum uyushtirganini da'vo qildi

Bir necha “Tolibon“ga qarshi guruhlarning bildirishicha, ular oxirgi 10 kun ichida to'qqizta viloyatda 19 ta hujum uyushtirgan. Ular 33 nafar “Tolibon” a'zosini o'ldirganini va o'nlab kishini yarador qilganini da'vo qilmoqda.

“Tolibon” faqat Badaxshon viloyatining ayrim qismlarida to'qnashuvlar bo'lganini tan oldi. Shu bilan birga, ular muxolifat jangchilari postlarni egallab olgani haqidagi da'volarni rad etdi. “Tolibon” aytilgan talafotlar yoki boshqa hujumlar bo'yicha izoh bermadi.

“Afg'oniston ozodlik fronti” 30-iyuldan 9-avgustgacha bo'lgan davrda yettita hujum uyushtirganini bildirdi. Front Badaxshon, Qunduz, Nangarhor va Faryob viloyatlarida 16 nafar “Tolibon” a'zosini o'ldirgani va 19 kishini yarador qilganini da'vo qildi. Shuningdek, front Badaxshondagi bir nechta “Tolibon” nazorat-o'tkazish punktlarini vaqtincha egallaganini aytdi.

“Afg'oniston birlashgan fronti” alohida ravishda xuddi shu davrdagi 10 ta hujum uchun mas'uliyatni o'z zimmasiga oldi. Tashkilot Bog'lon, Faryob, Qandahor, Hilmand, Bodg'is, Badaxshon va G'or viloyatlaridagi operatsiyalarda 15 nafar “Tolibon” a'zosi o'ldirilgani va 15 kishi yaralangani haqida ma'lum qildi.

“Milliy qarshilik fronti” ham o'z jangchilari 30-iyul kuni Hirotdagi hujumda ikki nafar “Tolibon” a'zosini o'ldirganini da'vo qildi. Sobiq vitse-prezident Amrulloh Solih boshchiligidagi “Yashil oqim” harakatining harbiy qanoti esa 8-avgust kuni Solang dovonida “Tolibon”ning yonilg'i karvonini nishonga olganini aytdi.

“Tolibon” faqat Badaxshonning Zebok va Yaftali Payin tumanlarida to'qnashuvlar bo'lib o'tganini tasdiqladi. Ular muxolif kuchlar nazorat-o'tkazish punktlarini egallab olgani haqidagi xabarlarni rad etdi.

Yaqinda qilgan chiqishida “Tolibon”ning Badaxshondagi gubernatori Muhammad Ismoil G'aznaviy qurolli muxolifat hokimiyatga putur yetkazishga qodir emas, deb munosabat bildirdi.

“Men ham tashqi, ham ichki dushmanlarga aytamanki, agar ular Islom tizimini yoki Afg'oniston barqarorligini buzishni orzu qilayotgan bo'lsa, bu orzularini go'rga olib ketishadi”, dedi u.

Avvalroq “Tolibon” Badaxshonda namoyishchilarni o'qqa tutishi oqibatida to'rt kishi halok bo'lgani haqida xabar berilgandi.

Manba: Daryo.uz

Xitoydan Yevropaga 3 kunda: Qozog'iston 35 mlrd dollarlik yangi marshrutni ishga tushirmoqda

Manba: akorda.kz

Qozog'iston Xitoy va Yevropa o'rtasidagi O'rta koridorni mustahkamlash uchun transport infratuzilmasiga ulkan investitsiyalar kiritmoqda. Mamlakatda yangi yo'llar, temiryo'llar qurilib, port va aeroportlar modernizatsiya qilinmoqda. Bu haqda “Zakon.kz” xabar berdi.

Qozog'iston Beyneu—Saksaul avtomobil yo'li qurilishini boshladi. Prezident Qosim-Jo'mart To'qayevning ta'kidlashicha, bu yo'l Xitoy va Yevropani bog'laydigan “oltin ko'prik”ka aylanadi. Loyiha yakunlangach, yuk tashish masofasi 1000 kilometrga, yetkazib berish vaqti esa 3 kungacha qisqaradi.

So'nggi yetti yilda Qozog'iston transport infratuzilmasiga qariyb 35 milliard dollar investitsiya kiritdi. Natijada O'rta koridor bo'ylab yuk tashish hajmi 5 barobarga oshib, 2025-yilda 4,5 million tonnadan oshdi.

Temiryo'llar va raqamlashtirish

Yaqinda Do'stlik—Mo'yinti temiryo'lining ikkinchi tarmog'i qurib bitkazildi (1 milliard dollar). Bu poyezdlar o'tkazuvchanligini kuniga 12 tadan 60 juftgacha oshirdi. Shuningdek, Olmaota atrofida 75 kilometrlik chetlab o'tish temiryo'li va 300 kilometrlik Ayag'oz—Baqti yo'nalishi qurilmoqda. Xorgos quruqlikdagi porti ham kengaytirildi.

Parallel ravishda bojxona tartib-taomillari va raqamli tizimlar tartibga solindi. Endi konteynerlar Xitoydan Gruziya portlarigacha bor-yo'g'i 11–13 kunda yetib bormoqda.

Avtomobil yo'llari va aviatsiya

Mamlakatda G'arbiy Yevropa—G'arbiy Xitoy yo'lagining 2787 kilometrlik qismi modernizatsiya qilindi. TRACE dasturi doirasida yo'llarni kengaytirishga 1,5 milliard dollardan ortiq mablag' yo'naltirildi. Bu tranzit vaqtini 11 kundan 5 kungacha qisqartiradi.

Aviatsiya sohasi ham jadal rivojlanmoqda. 2025-yilda Qozog'iston aeroportlari 32 millionga yaqin yo'lovchi va 173 ming tonna yukka xizmat ko'rsatdi. Olmaota va Ostona aeroportlari kengaytirilmoqda. Ostonaga Cargolux va Pacific Cargo kabi dunyoning yirik yuk tashuvchi aviakompaniyalari parvozlarni yo'lga qo'ydi. 2026-yilda xalqaro yo'nalishlar soni 135 taga yetkaziladi.

Kaspiy portlari va 2030-yilgacha bo'lgan strategiya

Oqtov va Qurik portlari modernizatsiya qilindi. Oqtovda yangi konteyner habi qurildi. Portlarning umumiy quvvati yiliga 21,6 million tonnadan oshdi. Bu infratuzilma Ozarbayjon va Gruziya portlari hamda Boku—Tbilisi—Qars temiryo'li bilan integratsiya qilinmoqda.

Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot tashkiloti (OECD) ma'lumotlariga ko'ra, Xitoy va Yevropa o'rtasidagi quruqlikdagi yuk tashishning 83 foizi Qozog'iston hisobiga to'g'ri kelmoqda. Mamlakat 2030-yilgacha mo'ljallangan strategiya asosida Yevrosiyoning asosiy transport-logistika habiga aylanishni maqsad qilgan.

Manba: Daryo.uz

Qozog'iston 25 yildan keyin “qariyalar” mamlakatiga aylanishi mumkin

Manba: Kazpravda.kz

Qozog'istonda tug'ilish darajasi pasayib, umr ko'rish davomiyligi oshmoqda. Natijada mehnatga layoqatli aholi va keksalar o'rtasidagi mutanosiblik o'zgarmoqda. Bu haqda Qozog'iston pensiya fondi tahlilida ma'lum qilindi.

2026-yil 1-yanvar holatiga ko'ra, mamlakat aholisi 20,5 million kishiga yetgan. Ularning 8,79 millionini 25 yoshgacha bo'lganlar, 9,73 millionini 25–65 yoshdagilar va 1,98 millionini 65 yoshdan oshganlar tashkil etmoqda.

Prognozlarga ko'ra, 2050-yilga borib Qozog'iston aholisi 26,5 million kishiga yetadi. Ushbu davrda 60 yoshdan oshganlar ulushi 18,8 foizga o'sishi kutilmoqda. Ya'ni, taxminan har oltinchi qozog'istonlik keksa yoshda bo'ladi.

Tug'ilish ko'rsatkichi pasaymoqda

Pandemiya davridagi pasayishdan so'ng, umr ko'rish davomiyligi 2021-yildagi 70,23 yoshdan 2025-yilda 75,97 yoshgacha oshdi. Ayollarda bu ko'rsatkich 79,8 ni, erkaklarda esa 72,91 ni tashkil etdi.

Shu bilan birga, tug'ilish darajasi pasayadi. Umumiy koeffitsiyent 2021-yildagi 3,32 dan 2025-yilda 2,57 gacha pasaydi. Birlashgan Millatlar Tashkiloti 2050-yilga borib bu ko'rsatkich har bir ayolga 2,39 nafargacha tushishini prognoz qilmoqda.

“Tug'ilishning pasayishi umumjahon tendensiya hisoblanadi. Umr ko'rish davomiyligining oshishi mehnatga layoqatli yoshdagi aholi ulushining qisqarishiga olib keladi, natijada iqtisodiy faol aholiga demografik yuk ortadi”, deyiladi xabarda.

Migratsiya o'sishi va mehnat kuchi qisqarishi

So'nggi yillarda Qozog'istonga ko'chib kelayotganlar soni ortgan. Masalan, 2025-yilda 23,8 ming kishi ko'chib kelgan bo'lsa, 7,6 ming kishi mamlakatdan chiqib ketgan. Biroq BMT bahosiga ko'ra, 2050-yilga borib Qozog'istonda migratsiya saldosi nol ko'rsatkichga yaqinlashadi.

Ishlaydiganlar va nafaqaxo'rlar nisbati ham o'zgarib boradi. 2025-yilda har bir nafaqaxo'rga 4,95 nafar ishlaydigan odam to'g'ri kelgan bo'lsa, 2050-yilga kelib bu ko'rsatkich 3,42 gacha pasayadi. Bunday demografik o'zgarishlar pensiya tizimiga tushadigan moliyaviy yuklamani keskin oshiradi.

Avvalroq BMT o'z prognozlarida XXI asr oxiriga kelib Qozog'iston va Qirg'iziston Yevrosiyo iqtisodiy ittifoqida tug'ilish darajasi o'lim ko'rsatkichidan yuqori bo'lib qoladigan yagona davlatlar bo'lishini xabar qilgandi. YOIIning boshqa mamlakatlarida aholining tabiiy kamayishi allaqachon boshlangan yoki yaqin o'n yilliklarda kutilmoqda.

Manba: Daryo.uz

Qirg'izistonda 3 yil qidiruvda bo'lgan o'zbekistonlik aka-uka ushlandi

Manba: “24.kg”

Qirg'izistonning Botken viloyati Qadamjoy tumanida firibgarlikda gumonlanayotgan ikki nafar O'zbekiston fuqarosi qo'lga olindi. Ular 2023-yildan beri qidiruvda bo'lgan. Bu haqda viloyat IIB matbuot xizmati ma'lumotiga tayanib “24.kg” xabar berdi.

Politsiya ma'lumotlariga ko'ra, 2021-yilda Oq Turpoq qishlog'i rezidentlari aka-uka ustidan shikoyat qilgan. Gumonlanuvchilar plastik romlar yasab berishni va'da qilgan. Ular pullarni olgan, lekin va'dasini bajarmagan.

Tergov jarayonida jabrlanganlarga yetkazilgan umumiy moddiy zarar 122 ming som (1300 dollar)ni tashkil etgani aniqlandi. Holat yuzasidan firibgarlik moddasi bo'yicha jinoyat ishi qo'zg'atildi. Gumonlanuvchilar 2023-yilda rasman qidiruvga berilgan edi.

Qadamjoy tumani IIB xodimlari ularning joyini aniqladi. Qidiruvdagilar aka-uka bo'lib chiqdi. Ular O'zbekistonning Farg'ona viloyatida yashovchi, 1989 va 1991-yilda tug'ilgan fuqarolardir. Ikkala shaxs ham Qadamjoy tumanida qo'lga olindi va militsiya bo'limiga olib kelindi. Hozirda tergov harakatlari davom etmoqda.

Manba: Daryo.uz